Ngành giày dép của Việt Nam hướng tới mục tiêu xuất khẩu đạt 20 tỷ USD vào cuối năm 2022

Việt Nam là nhà sản xuất giày dép lớn thứ ba ở châu Á (sau Trung Quốc và Ấn Độ), và thứ tư trên thế giới. Sản lượng xuất khẩu giày dép của Việt Nam cũng chỉ đứng sau Trung Quốc. Hàng năm, Việt Nam xuất khẩu hơn 1 tỷ đôi giày các loại sang nhiều quốc gia trên thế giới, mang lại nguồn thu ngoại tệ cho đất nước. Ngành giày dép không chỉ thu hút được nhiều lao động, mà còn góp phần tạo ra công ăn việc làm cho xã hội, tham gia vào quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở Việt Nam và được coi là ngành mũi nhọn trong chiến lược phát triển hàng công nghiệp tiêu dùng hướng ra xuất khẩu.

Xuất khẩu giày dép tăng

Theo số liệu thống kê, kim ngạch xuất khẩu giày dép của nước ta tăng gần như liên tục qua các năm, chỉ bị giảm trong năm 2009 (do tác động của cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu) và năm 2020 (do tác động của đại dịch Covid-19), nhưng năm 2021 đã tăng trở lại. Kim ngạch xuất khẩu giày dép năm 2021 cao gấp 2.164,8 lần năm 1986.

Từ năm 1998, giày dép đã tham gia “câu lạc bộ” các mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu từ 1 tỷ USD trở lên và nhanh chóng “ghi danh” trong nhóm có kim ngạch cao. Kim ngạch xuất khẩu giày dép đạt trên 2 tỷ USD vào năm 2003, trên 5 tỷ USD vào năm 2010, trên 12 tỷ USD vào năm 2015, trên 17,7 tỷ USD vào năm 2021, chiếm khoảng 5,3% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước.

Kim ngạch xuất khẩu mặt hàng giày dép

Đơn vị: Triệu USD

 Nguồn: Tổng cục Hải quan

Trong năm 2021, các doanh nghiệp ngành giày dép gặp khó khăn chồng chất. Nhất là từ cuối  tháng 5/2021, dịch covid-19 bùng phát mạnh và thực hiện giãn cách xã hội kéo dài tại các tỉnh phía Nam khiến 80% các nhà máy sản xuất  giày dép tại TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương, Long An, Tiền Giang phải đóng cửa. Trong khi đó, các địa phương này chiếm gần 70% sản lượng và kim ngạch xuất khẩu của ngành. Tại các tỉnh, thành phố khu vực miền Trung và miền Bắc, doanh nghiệp giày dép hoạt động với công suất 50-80%.

Tại các doanh nghiệp còn hoạt động, sản xuất cũng bị suy giảm do người lao động phải làm việc giãn cách, đồng thời phát sinh nhiều chi phí do đứt gãy chuỗi cung nguyên phụ liệu, chi phí phòng chống dịch. Các doanh nghiệp giày dép bị thiệt hại lớn do phải ngừng/giảm sản xuất, bị khách hàng hủy đơn hàng xuất khẩu, trong khi vẫn phải chịu các chi phí duy trì nhà máy, trả lương cho người lao động. Tình trạng thiếu container rỗng, chi phí logistics và vận chuyển tàu biến quốc tế tăng cao gấp 5-10 lần xảy ra từ năm 2020 chưa trở về mức bình thường, cùng với chi phí nhiên liệu và giá nguyên phụ liệu nhập khẩu tăng cao đã ảnh hưởng nhiều tới sản xuất, gây khó khăn nhiều cho các doanh nghiệp xuất khẩu. Từ tháng 10/2021 tình hình dịch bệnh được cải thiện tại khu vực phía Nam, lao động bắt đầu quay lại sản xuất, giúp doanh nghiệp hồi phục dần. Điều này đã giúp chỉ số sản xuất của ngành cả năm 2021 tăng 5,2% so với năm 2020, nhưng vẫn thấp hơn mức tăng 9,9% của năm 2019- thời điểm trước khi xảy ra dịch bệnh.

Giày dép của Việt Nam có thị trường rộng lớn, đã hiện diện ở 44 thị trường chủ yếu, trong đó, năm 2021, có hơn 20 thị trường đạt giá trị xuất khẩu trên 100 triệu USD, như Mỹ, Trung Quốc, Bỉ, Đức, Nhật Bản, Hà Lan, Ấn Độ, Hàn Quốc...

Theo số liệu của Tổng cục Hải quan, ngay từ quý I/2022, kim ngạch xuất khẩu giày dép đạt 5.288 tỷ USD, tăng 10,1% so với cùng kỳ năm 2021. Đây là tốc độ tăng cao trong điều kiện đại dịch Covid-19 vẫn diễn biến phức tạp ở trong nước và nhiều thị trường xuất khẩu của Việt Nam.

Trong tháng 4/2022, xuất khẩu giày dép ước đạt kim ngạch trên 2,01 tỷ USD, tăng 0,51% so với tháng trước và tăng 17,39% so với tháng 4/2021. Tính đến hết 4 tháng đầu năm 2022 xuất khẩu mặt hàng này đạt 7,31 tỷ USD, tăng 12,39% so với cùng kỳ và chiếm trên 5,97% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của nước ta trong 4 tháng đầu năm 2022.

Trong tháng 4/2022 xuất khẩu giày dép của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đạt trên 1,64 tỷ USD, giảm 0,29% so với tháng trước và tăng 13,98% so với tháng 4/2021. Lũy kế 4 tháng đầu năm 2022, xuất khẩu giày dép của khối doanh nghiệp FDI đạt 5,93 tỷ USD, tăng 10,17% so với cùng kỳ năm 2012 và chiếm 81,05% tổng kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng này.

Trong tháng 4/2022, Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu lớn nhất đạt 904,41 triệu USD, tăng 67% so với tháng trước và tăng 28,84% so với cùng kỳ năm 2021 chiếm 44,78% tổng kim ngạch xuất khẩu. Thị trường EU đứng thứ hai đạt 504,09 triệu USD, tăng 8,24% so với tháng trước và tăng 19,44% so với cùng kỳ, chiếm 24,96%; tiếp đến là thị trường Trung Quốc đạt 110,01 triệu USD, giảm 24,73% so với tháng trước, so với cùng kỳ năm 2021 lại giảm 21,78%, chiếm 5,45% trong tổng kim ngạch.

Đến nay, nước ta đã tiêm phủ vắc-xin phòng Covid-19 ở mức cao (thuộc top đầu thế giới), nên hoạt động xuất khẩu nói chung và xuất khẩu giày dép nói riêng có thêm trợ lực để tăng trưởng xuất khẩu. Tuy nhiên, trong 4 tháng đầu năm, xuất khẩu sang một số thị trường như Trung Quốc, Brazil, Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật Bản... giảm so với cùng kỳ năm trước, cần lưu ý để duy trì và đẩy mạnh xuất khẩu vào các thị trường trong điểm này.

Hoàn thành mục tiêu xuất khẩu năm 2022

Theo Niên giám Da giày thế giới năm 2021 vừa được công bố, lần đầu tiên, Việt Nam chiếm trên 10% thị phần giày xuất khẩu toàn cầu với khoảng 1,2 tỷ đôi giày trong năm 2020, đứng thứ hai thế giới về lượng xuất khẩu giày dép. Đứng đầu danh sách các nhà xuất khẩu  giày dép là Trung Quốc, với 7,4 tỷ đôi giày xuất khẩu trong năm 2020, sau Việt Nam, Indonesia đứng ở vị trí thứ ba, tiếp đến là Đức, Thổ Nhĩ Kỳ.

Kim ngạch xuất khẩu giày dép của khu vực doanh nghiệp FDI hiện chiếm tới 78,8% tổng kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành giày dép. Ngành giày dép thu hút được các doanh nghiệp nước ngoài nhờ lợi thế nguồn lao động đông đảo, giá nhân công rẻ so với các nước trong khu vực.

Ngành giày dép tuy chỉ chiếm 0,4% tổng số doanh nghiệp, 0,8% vốn sản xuất - kinh doanh, 1% tổng giá trị tài sản cố định và đầu tư dài hạn, nhưng chiếm tỷ trọng cao hơn về doanh thu (1,6%), lợi nhuận trước thuế (1,8%). Sự phát triển của ngành giày dép đã tạo ra nhiều việc làm cho người lao động. Thời gian qua, các doanh nghiệp trong ngành cũng tranh thủ mở rộng sang các thị trường mà Việt Nam đã tham gia ký kết hiệp định thương mại tự do. Tuy nhiên, ngành giày dép đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, và một trong những khó khăn lớn nhất chính là việc công nghiệp hỗ trợ chưa phát triển tương xứng. Các doanh nghiệp sản xuất trong nước phải phụ thuộc vào nguồn nguyên, vật liệu nhập khẩu. Đặc biệt, khi thế giới đang phải đối mặt với tình trạng đứt gãy cung ứng, đã làm nhiều doanh nghiệp sản xuất giày dép rơi vào cảnh thiếu nguyên liệu sản xuất, hoặc giá thành nguyên liệu tăng cao chóng mặt.

Trong cơ cấu giá thành sản phẩm giày dép, nguyên phụ liệu chiếm tới 68-75%, nhưng tỷ lệ nội địa hóa sản phẩm này của doanh nghiệp Việt Nam hiện chỉ đạt 40-45%. Toàn ngành có 129 doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất nguyên, phụ liệu nhưng chỉ có khoảng 20 doanh nghiệp trong nước đủ sức cung ứng nguồn nguyên liệu cao cấp, khiến cho các nhà sản xuất giày dép khó chủ động được đơn hàng và nguồn nguyên liệu. Trước thực tế này, Chính phủ đã thông qua Nghị quyết 115 về các giải pháp thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ. Trong đó, chính phủ đặt mục tiêu phát triển nguyên vật liệu và phụ liệu phục vụ ngành giày dép, đáp ứng mục tiêu đến năm 2025, tỷ lệ cung cấp trong nước của ngành công nghiệp giày dép đạt 75-80%.

Năm 2030 sản phẩm công nghiệp hỗ trợ đáp ứng 70% nhu cầu cho sản xuất, tiêu dùng trong nội địa, chiếm khoảng 14% giá trị sản xuất công nghiệp. Có khoảng 2000 doanh nghiệp đủ năng lực cung ứng trực tiếp cho các doanh nghiệp lắp ráp và tập đoàn đa quốc gia trên lãnh thổ Việt Nam.

Ngành giày dép đặt mục tiêu xuất khẩu 20 tỷ USD trong năm 2022, tăng 12,7% so với năm 2021, giữ vững vị trí thứ 5 trong các nhóm mặt hàng xuất khẩu đạt kim ngạch cao của cả nước. Để đạt được mục tiêu này, theo chuyên gia, các doanh nghiệp trong ngành cần lưu ý đảm bảo nguyên liệu cho sản xuất, vì hiện nay, một lượng nguyên liệu lớn cho ngành vẫn phải nhập khẩu. Bên cạnh đó, một số khâu công việc vẫn phải thuê lao động kỹ thuật cao của nước ngoài.

Bên cạnh đó, cần tập trung đẩy mạnh phát triển công nghiệp hỗ trợ ngành giày dép, cần có sự đồng bộ cơ chế, chính sách, giải pháp thu hút đầu tư từ những tập đoàn đa quốc gia; kết nối doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu cho doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Để giải quyết vấn đề này, vừa qua, Bộ Công Thương đã có chủ trương khuyến khích phát triển công nghiệp hỗ trợ ngành giày dép, giảm dần phụ thuộc vào nguyên phụ liệu nhập khẩu, nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu, phát triển ngành thời trang trong nước.

Bộ Công Thương cam kết đẩy nhanh tiến độ xây dựng và triển khai Chiến lược phát triển ngành giày dép đến năm 2030, định hướng đến năm 2035. Đồng thời tập trung đào tạo nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ 4.0 trong thiết kế sản xuất, xanh hóa ngành công nghiệp giày dép, bảo đảm nhu cầu trong nước./.

Đỗ Thị Bích Thủy

Phòng Thông tin, Thư viện và Xúc tiến Thương mại - VIOIT