Trong những năm gần đây, cây chè đã trở thành cây trồng quan trọng góp phần phát triển kinh tế xã hội và xây dựng nông thôn mới ở nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. Để nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất chè, xây dựng ngành chè thành ngành hàng chủ lực có giá trị gia tăng cao của tỉnh, ngày 10/8/2022, Ủy ban nhân dân tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 3092/KH-UBND về phát triển chè trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2022 - 2025.
Trong giai đoạn 2016-2021, phát triển cây chè trên địa bàn tỉnh Phú Thọ đã đạt kết quả quan trọng: năng suất, sản lượng chè tăng cao so với năm 2015; đến hết năm 2021, diện tích chè toàn tỉnh đạt 15,4 nghìn ha, năng suất chè búp tươi đạt 122,5 tạ/ha, tăng 18% (+18,8 tạ/ha), sản lượng chè búp tươi đạt 185,2 nghìn tấn, tăng 14% (+22,8 nghìn tấn) so với năm 2016. Tư duy, nhận thức về phát triển sản xuất hàng hóa, đảm bảo an toàn thực phẩm của người dân có nhiều chuyển biến tích cực; diện tích các vùng sản xuất tập trung, liên kết theo chuỗi giá trị được mở rộng, hình thành và phát triển 142 vùng sản xuất chè xanh tập trung với diện tích 3,25 nghìn ha; tiến bộ kỹ thuật, cơ giới hóa trong sản xuất chè được ngày càng được nhân rộng đã góp phần đảm bảo an toàn thực phẩm, nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm. Hệ thống cơ sở chế biến chè ngày càng phát triển, với sản lượng chế biến bình quân khoảng 60 nghìn tấn/năm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và xuất khẩu; cơ cấu sản phẩm chè qua chế biến có sự dịch chuyển theo hướng tăng tỷ lệ chè xanh và chè khác (chè ô long, chè ướp hương, chè Matcha,...) chiếm khoảng 30%; công tác quản lý, xây dựng thương hiệu, nhãn hiệu chè ngày càng được quan tâm. Đến nay có 18 sản phẩm chè đạt chứng nhận sản phẩm chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) cấp tỉnh từ 3 sao trở lên, trong đó có 10 sản phẩm chè hạng 4 sao; năm 2020, nhãn hiệu chứng nhận “Chè Phú Thọ” đã được cấp văn bằng bảo hộ góp phần nâng cao uy tín, giá trị kinh tế, sức cạnh tranh của các sản phẩm chè trên địa bàn tỉnh; hiệu quả sản xuất chè ngày càng được nâng cao, nhiều hộ gia đình đã vươn lên làm giàu từ cây chè.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, phát triển sản xuất chè còn một số tồn tại, hạn chế như: Công tác chỉ đạo của một số địa phương còn chưa được quan tâm, chưa xác định vùng sản xuất hàng hóa để tập trung chỉ đạo; sản xuất qui mô nông hộ nhỏ lẻ, manh mún, thiếu liên kết, nhận thức về sản xuất hàng hóa, an toàn thực phẩm còn hạn chế; liên kết giữa phát triển vùng nguyên liệu và cơ sở chế biến thiếu chặt chẽ, đa số tiêu thụ qua thương lái, không có hợp đồng, còn tình trạng tranh mua, tranh bán chè nguyên liệu; việc áp dụng quy trình kỹ thuật canh tác còn hạn chế, năng suất, chất lượng chè còn thấp, chưa đảm bảo an toàn thực phẩm; tỷ lệ cơ cấu giống chè phục vụ chế biến chè xanh chất lượng cao còn thấp, sản phẩm chủ yếu là chè đen, sản phẩm chế biến chủ yếu xuất thô, giá bán thấp, hiệu quả kinh tế chưa cao; hoạt động của các hợp tác xã, tổ hợp tác còn mang tính hình thức, thu hút doanh nghiệp đầu tư phát triển sản xuất, bảo quản, chế biến, tiêu thụ còn khó khăn
Kế hoạch đã đưa ra mục tiêu chung trong phát triển chè trên địa bàn tỉnh Phú Thọ như sau:
Mục tiêu chung
- Cơ cấu lại ngành chè theo hướng tăng cường liên kết, phát triển các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, nâng cao hiệu quả các hình thức tổ chức sản xuất, hình thành và phát triển các doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác, trang trại liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ theo chuỗi giá trị ngành hàng;
Ứng dụng khoa học công nghệ đồng bộ trong các khâu từ sản xuất, đến chế biến góp phần nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả sản xuất; sản xuất đảm bảo an toàn thực phẩm, áp dụng các quy trình sản xuất nông nghiệp tốt (GAP, 3 hữu cơ…), xây dựng thương hiệu, nhãn hiệu sản phẩm, nâng cao giá trị gia tăng, sức cạnh tranh của sản phẩm và phát triển bền vững; tăng cường hoạt động quảng bá, xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm;
Tăng cường liên kết phát triển các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, trong đó tập trung rà soát quỹ đất Công ty lâm nghiệp trực thuộc Tổng công ty Giấy Việt Nam bàn giao về cho tỉnh quản lý, thu hút đầu tư phát triển vùng nguyên liệu chè xanh chất lượng cao gắn với chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm từ chè; chú trọng cải tạo vùng nguyên liệu chè hiện có, trồng bổ sung thay thế diện tích chè cằn xấu bằng các giống có chất lượng cao phục vụ chế biến và xuất khẩu.
Mục tiêu cụ thể đến năm 2025
- Ổn định diện tích chè toàn tỉnh khoảng 15,7 nghìn ha, năng suất chè búp tươi bình quân đạt 125 tạ/ha, sản lượng đạt 195 nghìn tấn, tăng 5,3% (10 nghìn tấn) so với năm 2021;
- Trồng mới, trồng bổ sung diện tích chè cằn xấu khoảng 600 ha để nâng diện tích vùng sản xuất tập trung đạt trên 6 nghìn ha; trong đó tập trung rà soát, khai thác có hiệu quả khoảng 270 ha quỹ đất các Công ty lâm nghiệp bàn giao về cho tỉnh quản lý; khuyến khích trồng thay thế, cải tạo chè bằng các giống chè chất lượng cao, phát triển các vùng sản xuất tập trung chè xanh chất lượng cao trên địa bàn các huyện trọng điểm: Đoan Hùng, Hạ Hòa, Thanh Ba, Yên Lập, Thanh Sơn, Tân Sơn;
- Chú trọng áp dụng biện pháp kỹ thuật, tiêu chuẩn an toàn, hệ thống quản lý, công cụ cải tiến năng suất trong sản xuất, chế biến chè. Phấn đấu diện tích chè ứng dụng IPM đạt 90%; diện tích chè được áp dụng quy trình sản xuất tốt, an toàn (GlobalGAP, RA, VietGAP, hữu cơ,...) chiếm trên 40% (khoảng 6 nghìn ha, trong đó chứng nhận mới 2,6 nghìn ha đạt tiêu chuẩn VietGAP);
- Đa dạng hóa sản phẩm chè, phấn đấu tỷ lệ chè xanh và các sản phẩm chè chế biến sâu (Ô long, thảo dược, matcha,... ) đạt trên 40% trong cơ cấu chế biến; phấn đấu giá trị sản phẩm bình quân chè xanh đạt khoảng 135 triệu đồng/1ha; tỷ lệ sản phẩm được sản xuất dưới các hình thức hợp tác, liên kết đạt 40%;
- 100% thành viên HTX sản xuất nông nghiệp, trang trại, nông dân nòng cốt tại vùng sản xuất tập trung được đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực về quản lý, cập nhật và áp dụng tiến bộ kỹ thuật, thông tin thị trường;
- Phấn đấu 100% diện tích sản xuất chè tập trung được quản lý, cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, truy suất nguồn gốc theo yêu cầu của các nước nhập khẩu;
- Xây dựng, hình thành các vùng sản xuất chè an toàn, liên kết sản xuất, chế biến, hình thành và phát triển 3-4 điểm quảng bá văn hóa trà đất Tổ gắn với du lịch.
Nhiệm vụ và Giải pháp phát triển ngành chè giai đoạn 2022 - 2025
Để hoàn thành mục tiêu trên, trong những năm tới, ngành chè tập trung một số giải pháp trọng tâm như: Tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả hình thức tổ chức sản xuất; Ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, cơ giới hóa trong sản xuất; tăng cường công tác xúc tiến thương mại, phát triển thị trường; Quản lý, phát triển thương hiệu, nhãn hiệu chè; Đảm bảo an toàn thực phẩm. Riêng giải pháp về cơ chế chính sách, tiếp tục triển khai thực hiện có hiệu quả, kịp thời các cơ chế, chính sách hỗ trợ của trung ương, của tỉnh; tập trung hỗ trợ vào các khâu khó, khâu yếu của quá trình sản xuất như: đất đai, ứng dụng khoa học công nghệ nâng cao chất lượng sản phẩm, đảm bảo an toàn thực phẩm, chế biến, bảo quản và phát triển thị trường; Tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ phát triển sản xuất chè theo Nghị quyết số 22/2021/NQ-HĐND ngày 19 tháng 12 năm 2021 của Hội đồng nhân dân tỉnh Phú Thọ ban hành chính sách hỗ trợ, khuyến khích phát triển nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn tỉnh Phú Thọ: Hỗ trợ khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm; hỗ trợ sản xuất gắn với xây dựng thương hiệu chè 8 xanh Phú Thọ; hỗ trợ tích tụ, tập trung đất đai phát triển sản xuất; thưởng sản phẩm đạt chuẩn OCOP; Huy động, lồng ghép nguồn vốn hợp pháp khác từ các chương trình mục tiêu quốc gia, nguồn vốn tín dụng ngân hàng chính sách xã hội, các chương trình khuyến công, khuyến nông và các nguồn vốn xã hội hóa để triển khai thực hiện Kế hoạch.
Dự kiến kinh phí thực hiện kế hoạch giai đoạn 2022 - 2025 là 78.050 triệu đồng, trong đó: Ngân sách nhà nước (hỗ trợ theo chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp, nông thôn và lồng ghép các chương trình dự án): 41.650 triệu đồng; Phần vốn còn lại do tổ chức, cá nhân và người dân tự đảm bảo kinh phí triển khai thực hiện.
Về tổ chức thực hiện: Sở Công Thương có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tăng cường các hoạt động xúc tiến thương mại, khai thác, tìm kiếm, mở rộng thị trường tiềm năng, đồng thời khai thác tốt các thị trường truyền thống; đề xuất các giải pháp để khuyến khích phát triển công nghiệp chế biến theo hướng làm chủ công nghệ tiên tiến, gắn với thị trường tiêu thụ ổn định; Tăng cường công tác kiểm tra hoạt động sản xuất, kinh doanh vật tư phục vụ sản xuất và sản phẩm chè chế biến; kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm theo chức năng, nhiệm vụ./.
Đỗ Thị Bích Thủy
Phòng Thông tin, Thư viện và Xúc tiến Thương mại - VIOIT