Ngày 5 tháng 8 năm 2025, Việt Nam đã chính thức gửi Thông báo số G/TBT/N/VNM/354 tới Ủy ban Hàng rào Kỹ thuật trong Thương mại (TBT) của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) về Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), thay thế cho Luật An toàn thực phẩm hiện hành số 55/2010/QH12. Dự thảo gồm 51 điều, chia thành 11 chương, được xây dựng với mục tiêu nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, đảm bảo quyền và nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân trong sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, quảng cáo và sử dụng thực phẩm; đồng thời tăng cường bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong bối cảnh chuỗi cung ứng thực phẩm ngày càng phức tạp và hội nhập quốc tế sâu rộng.
Theo thông báo của Việt Nam tại WTO, Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) quy định cụ thể các điều kiện về chất lượng, an toàn đối với thực phẩm, nguyên liệu làm thực phẩm, phụ gia, chất hỗ trợ chế biến và các công đoạn từ sản xuất đến tiêu dùng. Một số điểm mới đáng chú ý bao gồm bổ sung các khái niệm pháp lý như “thực phẩm bảo vệ sức khỏe”, “thực phẩm dinh dưỡng y học”, “thực phẩm tăng cường vi chất dinh dưỡng”, “thực phẩm giả”, “thực phẩm biến đổi gen” và “cơ sở sản xuất nhỏ lẻ”. Luật cũng yêu cầu phân loại thực phẩm theo mức độ nguy cơ (cao – trung bình – thấp), từ đó quy định điều kiện và tần suất kiểm tra, truy xuất nguồn gốc và phương thức kiểm nghiệm phù hợp.
Đáng chú ý, Dự thảo yêu cầu toàn bộ thực phẩm lưu hành phải đăng ký lưu hành hoặc tự công bố, trừ một số trường hợp đặc biệt. Luật quy định chặt chẽ về nhập khẩu và xuất khẩu thực phẩm, trong đó hàng hóa nhập khẩu phải trải qua kiểm tra nhà nước, chỉ được miễn kiểm tra nếu đến từ các quốc gia đã ký thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau với Việt Nam. Đối với thực phẩm xuất khẩu, sản phẩm phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu an toàn thực phẩm của Việt Nam và của nước nhập khẩu, và có thể được cấp các loại chứng nhận phù hợp như chứng nhận lưu hành tự do (CFS), chứng nhận y tế hoặc chứng nhận xuất xứ.
Một nội dung tiến bộ trong Luật sửa đổi là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý thực phẩm như xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về thực phẩm, yêu cầu mã vạch, mã QR hoặc DataMatrix trên bao bì để phục vụ truy xuất nguồn gốc điện tử, đặc biệt trong môi trường thương mại điện tử. Luật cũng bổ sung các quy định nghiêm cấm đối với hành vi quảng cáo sai sự thật, sử dụng hình ảnh bác sĩ để quảng cáo, và không công khai tài trợ trong quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Các hành vi vi phạm có thể bị xử phạt hành chính đến 400 triệu đồng đối với tổ chức, hoặc gấp 7 lần giá trị lô hàng vi phạm trong trường hợp đặc biệt.
Dự thảo Luật còn quy định cụ thể về trách nhiệm của các bộ, ngành trong quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm: Bộ Y tế là cơ quan chịu trách nhiệm chính, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương và các bộ liên quan trong hoạt động kiểm tra, thanh tra chuyên ngành và truyền thông giáo dục cộng đồng. Ngoài ra, Dự thảo cũng khuyến khích sự tham gia của người dân trong giám sát chất lượng thực phẩm, phản ánh thông tin và khai báo khi có sự cố như ngộ độc hoặc bệnh truyền qua thực phẩm.
Việc Việt Nam thông báo sớm Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) tới WTO nhằm tạo điều kiện cho các đối tác thương mại và tổ chức quốc tế đóng góp ý kiến trước ngày 4 tháng 10 năm 2025. Dự kiến, Luật sẽ được Quốc hội Việt Nam xem xét thông qua vào ngày 1 tháng 10 năm 2025 và có hiệu lực từ 1 tháng 7 năm 2026.
Đây là bước tiến quan trọng giúp Việt Nam tăng cường năng lực quản lý an toàn thực phẩm, thúc đẩy xuất khẩu thực phẩm chế biến, đồng thời phù hợp với các cam kết quốc tế trong khuôn khổ WTO và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, CPTPP và RCEP. Các tổ chức, doanh nghiệp liên quan cần chủ động nghiên cứu nội dung Dự thảo, chuẩn bị hồ sơ kỹ thuật phù hợp với yêu cầu mới và tham gia đóng góp ý kiến trước thời hạn để đảm bảo quyền lợi và năng lực thích ứng.
ThS. Đỗ Tuấn Hải
Phòng Tham vấn hội nhập - VIOIT