Nguyễn Văn Hiến
Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách Công Thương
Tóm tắt
Hiệp định Thương mại tự do Liên minh Châu Âu - Việt Nam (EVFTA) mang lại cơ hội lớn cho ngành da giày Việt Nam trong việc mở rộng thị trường và tối ưu hóa hoạt động xuất nhập khẩu thông qua chuyển đổi số. Các ưu đãi thuế quan từ EVFTA giúp sản phẩm da giày Việt Nam cạnh tranh tốt hơn tại Liên minh Châu Âu (EU), tuy nhiên, ngành cũng cần đáp ứng các tiêu chuẩn cao về truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và chất lượng sản phẩm.
Chuyển đổi số giúp doanh nghiệp da giày tối ưu hóa quy trình sản xuất và quản lý chuỗi cung ứng bằng các công nghệ như hệ thống Enterprise Resource Planning (ERP), blockchain và IoT. Những công nghệ này hỗ trợ theo dõi dữ liệu theo thời gian thực, từ nguồn gốc nguyên liệu đến quy trình vận chuyển, giúp tăng tính minh bạch và đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn EU. Ngoài ra, việc số hóa còn giúp giảm thiểu chi phí quản lý, tự động hóa thủ tục hải quan và rút ngắn thời gian thông quan, từ đó tăng tốc độ và hiệu quả xuất nhập khẩu. Các cơ hội từ EVFTA cùng chuyển đổi số không chỉ nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn mở rộng khả năng hợp tác quốc tế cho ngành da giày Việt Nam.
Từ khóa: EVFTA, EU, ngành da giày, chuyển đổi số, xuất nhập khẩu, ưu đãi thuế quan, chất lượng sản phẩm, tối ưu hóa quy trình sản xuất.
1. Cơ hội từ EVFTA cho ngành da giày Việt Nam
EVFTA mang lại lợi thế cạnh tranh lớn cho ngành da giày Việt Nam khi xuất khẩu vào thị trường châu Âu. EVFTA giúp giảm hoặc loại bỏ thuế quan cho các sản phẩm da giày Việt Nam, làm tăng sức hấp dẫn của sản phẩm trên thị trường EU và giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí xuất khẩu. Nhờ đó, các doanh nghiệp da giày Việt Nam có thể dễ dàng tiếp cận hơn với thị trường rộng lớn và tiềm năng này, đồng thời gia tăng doanh thu và lợi nhuận. Để tận dụng các ưu đãi từ EVFTA, ngành da giày Việt Nam cần tuân thủ các tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu về trách nhiệm xã hội của EU. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư vào hệ thống quản lý và công nghệ để minh bạch hóa quy trình sản xuất, đáp ứng các yêu cầu cao về chất lượng và bảo vệ môi trường.
2. Ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý chuỗi cung ứng và sản xuất
Số hóa quy trình quản lý thông qua các hệ thống ERP giúp doanh nghiệp da giày tự động hóa quy trình sản xuất, quản lý nguồn lực và kiểm soát chuỗi cung ứng một cách toàn diện. ERP tích hợp dữ liệu từ nhiều bộ phận, từ sản xuất, tồn kho, đến tài chính và xuất nhập khẩu, giúp doanh nghiệp quản lý các quy trình một cách hiệu quả, giảm thiểu sai sót và tiết kiệm chi phí. Với công nghệ số hóa, doanh nghiệp da giầy có thể theo dõi các chỉ số của chuỗi cung ứng theo thời gian thực, từ khâu nguyên liệu đầu vào đến khi sản phẩm được hoàn thiện và xuất khẩu. Điều này cho phép doanh nghiệp điều chỉnh nhanh chóng khi có sự cố xảy ra trong chuỗi cung ứng, đồng thời đảm bảo chất lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn EU, đáp ứng kịp thời nhu cầu của khách hàng quốc tế.
3. Blockchain và IoT trong đảm bảo minh bạch và truy xuất nguồn gốc
Công nghệ blockchain giúp doanh nghiệp da giày lưu trữ và quản lý dữ liệu về nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất và vận chuyển theo cách minh bạch, không thể thay đổi. Từng khâu trong chuỗi cung ứng đều được ghi lại rõ ràng và có thể truy xuất ngay khi cần, giúp đảm bảo tính minh bạch và tăng cường niềm tin của đối tác EU vào sản phẩm da giày Việt Nam. IoT giúp theo dõi các chỉ số sản xuất như nhiệt độ, độ ẩm và tình trạng máy móc trong thời gian thực, đảm bảo quy trình sản xuất luôn duy trì ở mức độ ổn định và chất lượng. Các thiết bị IoT còn hỗ trợ giám sát tồn kho và vận chuyển sản phẩm, giúp giảm thiểu sai sót và tiết kiệm chi phí. Việc áp dụng IoT không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp da giày đáp ứng các yêu cầu chặt chẽ của thị trường EU.
4. Tối ưu hóa quản lý xuất nhập khẩu với chuyển đổi số
(i) Vai trò của chuyển đổi số trong quản lý xuất nhập khẩu
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, đặc biệt là với sự hỗ trợ từ các hiệp định thương mại tự do như EVFTA, chuyển đổi số trở thành yếu tố then chốt để tối ưu hóa quản lý xuất nhập khẩu ngành da giày Việt Nam. Chuyển đổi số không chỉ đơn thuần là việc số hóa dữ liệu, mà còn bao gồm ứng dụng các công nghệ tiên tiến như hệ thống ERP, blockchain, và IoT vào quản lý chuỗi cung ứng, tự động hóa thủ tục hải quan và giảm thiểu rủi ro trong quản lý xuất nhập khẩu. Mục tiêu của chuyển đổi số là tăng cường tính minh bạch, rút ngắn thời gian thông quan và giảm thiểu chi phí.
Chuyển đổi số cho phép các doanh nghiệp da giày quản lý dữ liệu liên quan đến xuất nhập khẩu một cách chính xác và theo thời gian thực, giúp nắm bắt nhanh chóng các thay đổi trong chuỗi cung ứng và tối ưu hóa quy trình. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thị trường quốc tế yêu cầu cao về tính minh bạch và truy xuất nguồn gốc, giúp doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh và đáp ứng kịp thời các yêu cầu của đối tác và khách hàng quốc tế.
(ii) Ứng dụng hệ thống ERP trong quản lý chuỗi cung ứng xuất nhập khẩu
Hệ thống ERP cho phép tích hợp dữ liệu từ các bộ phận khác nhau trong doanh nghiệp, từ sản xuất, tồn kho, tài chính, đến xuất nhập khẩu. Điều này giúp các doanh nghiệp da giày giảm thiểu sự phân mảnh trong quản lý thông tin và tối ưu hóa các quy trình xuất nhập khẩu. Thay vì phải quản lý thủ công từng bộ phận, hệ thống ERP tự động hóa nhiều quy trình, giúp tiết kiệm thời gian và giảm thiểu sai sót. Với ERP, các doanh nghiệp có thể theo dõi thông tin từ nguồn cung nguyên liệu đến khi sản phẩm hoàn thiện và xuất khẩu. Việc có thông tin theo thời gian thực giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định nhanh chóng khi có vấn đề phát sinh trong chuỗi cung ứng, từ đó nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu của khách hàng quốc tế và đảm bảo rằng quy trình sản xuất luôn đạt chuẩn.
(iii) Blockchain trong quản lý truy xuất nguồn gốc và bảo mật dữ liệu
Blockchain cung cấp nền tảng không thể thay đổi, ghi lại từng khâu trong chuỗi cung ứng từ nguồn gốc nguyên liệu đến vận chuyển và phân phối. Với ngành da giày, blockchain giúp đảm bảo rằng tất cả thông tin liên quan đến xuất nhập khẩu đều có thể truy xuất một cách minh bạch, đáp ứng yêu cầu từ các đối tác quốc tế về tính minh bạch trong chuỗi cung ứng. Blockchain đảm bảo rằng sản phẩm da giày xuất khẩu từ Việt Nam có thể truy xuất nguồn gốc rõ ràng, tạo niềm tin cho các đối tác EU và nâng cao khả năng cạnh tranh quốc tế. Dữ liệu trong ngành xuất nhập khẩu rất nhạy cảm, bao gồm thông tin về khách hàng, đối tác và nguồn cung. Blockchain cung cấp một hệ thống bảo mật chặt chẽ, mã hóa dữ liệu và hạn chế quyền truy cập, giúp bảo vệ thông tin khỏi các cuộc tấn công mạng và đảm bảo rằng dữ liệu luôn được giữ an toàn. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp bảo vệ tài sản của mình mà còn tạo ra niềm tin với các đối tác quốc tế.
(iv) Tối ưu hóa quy trình hải quan và thông quan bằng công nghệ số
Việc áp dụng chuyển đổi số giúp doanh nghiệp tự động hóa quy trình hải quan, bao gồm khai báo, lập hồ sơ và xử lý thông tin xuất nhập khẩu. Các hệ thống tự động giúp giảm thiểu thời gian hoàn thiện các thủ tục hải quan, giúp hàng hóa được xuất khẩu nhanh chóng, đáp ứng yêu cầu của các đối tác quốc tế về thời gian giao hàng. Thủ tục thông quan thường phức tạp và tốn nhiều thời gian. Chuyển đổi số giúp giảm thiểu thời gian chờ đợi bằng cách loại bỏ các quy trình thủ công, thay thế bằng các hệ thống tự động và số hóa. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí lưu kho và vận chuyển mà còn nâng cao khả năng đáp ứng nhanh chóng, đảm bảo rằng sản phẩm da giày của Việt Nam có thể cạnh tranh tốt hơn trên thị trường quốc tế.
(v) IoT trong quản lý hàng tồn kho và vận chuyển
Các thiết bị IoT cho phép theo dõi hàng tồn kho và cập nhật tình trạng sản phẩm theo thời gian thực. Trong ngành da giày, điều này giúp các doanh nghiệp kiểm soát số lượng tồn kho hiệu quả hơn, đồng thời tối ưu hóa các đơn đặt hàng và tránh lãng phí. IoT cung cấp dữ liệu chính xác về vị trí, tình trạng và chất lượng sản phẩm, giúp doanh nghiệp đảm bảo rằng hàng hóa luôn sẵn sàng cho xuất khẩu khi cần. IoT cũng giúp giám sát quá trình vận chuyển, cho phép doanh nghiệp theo dõi tình trạng sản phẩm khi di chuyển qua các tuyến đường và qua nhiều điểm giao hàng. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro liên quan đến hỏng hóc hoặc mất mát trong quá trình vận chuyển, đảm bảo rằng sản phẩm đến tay đối tác quốc tế trong tình trạng tốt nhất.
(vi). Giảm chi phí quản lý và tăng cường hiệu quả tài chính
Chuyển đổi số giúp tự động hóa nhiều quy trình phức tạp trong xuất nhập khẩu, giảm bớt sự phụ thuộc vào nhân công và giảm thiểu các chi phí liên quan đến quản lý hồ sơ và thủ tục giấy tờ. Các giải pháp số hóa giúp doanh nghiệp da giày tối ưu hóa chi phí, từ đó gia tăng lợi nhuận và khả năng cạnh tranh. Với dữ liệu chính xác và minh bạch từ chuỗi cung ứng, doanh nghiệp có thể dễ dàng quản lý tài chính, đưa ra các dự báo về nhu cầu và chi phí một cách chính xác. Điều này giúp tối ưu hóa dòng tiền, cải thiện khả năng thanh khoản và đảm bảo rằng doanh nghiệp có đủ nguồn lực tài chính để đáp ứng các đơn hàng quốc tế một cách hiệu quả.
(vii) Tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế và nâng cao uy tín
Các công nghệ số như ERP, blockchain và IoT giúp doanh nghiệp tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế về truy xuất nguồn gốc và an toàn sản phẩm. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của EVFTA mà còn cải thiện uy tín trên thị trường quốc tế, tạo ra lợi thế cạnh tranh so với các đối thủ. Mặt khác, sự minh bạch và khả năng kiểm soát chất lượng trong quá trình xuất nhập khẩu giúp doanh nghiệp xây dựng lòng tin với khách hàng và đối tác quốc tế. Điều này giúp doanh nghiệp da giày Việt Nam tạo dựng thương hiệu mạnh mẽ, từ đó mở rộng thị trường và duy trì quan hệ hợp tác lâu dài với các đối tác châu Âu.
(viii). Khuyến nghị từ phía chính phủ và các tổ chức hỗ trợ
Chính phủ có thể triển khai các chương trình hỗ trợ tài chính, bao gồm các gói vay ưu đãi, chính sách miễn giảm thuế để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ số hóa cho quản lý xuất nhập khẩu. Những hỗ trợ này sẽ giúp các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận công nghệ và giảm gánh nặng chi phí ban đầu. Để ứng dụng chuyển đổi số thành công, cần có đội ngũ nhân lực có kỹ năng công nghệ. Chính phủ và các tổ chức có thể cung cấp các chương trình đào tạo, giúp nhân viên làm quen với các hệ thống quản lý như ERP, blockchain, và IoT. Điều này sẽ giúp các doanh nghiệp da giày nâng cao năng lực quản lý và hiệu quả triển khai chuyển đổi số. Bên cạnh đó, Chính phủ cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, bao gồm hệ thống an ninh mạng, để hỗ trợ quá trình chuyển đổi số cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Việc này giúp đảm bảo rằng các hệ thống quản lý dữ liệu hoạt động ổn định và an toàn, giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro và tăng cường hiệu quả hoạt động.
5. Đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn chất lượng và môi trường của EU
Chuyển đổi số cho phép các doanh nghiệp theo dõi và kiểm soát chất lượng sản phẩm trong thời gian thực, đảm bảo sản phẩm da giày xuất khẩu sang EU đạt chuẩn cao nhất về chất lượng và an toàn. Hệ thống quản lý dữ liệu còn cho phép doanh nghiệp phát hiện kịp thời các lỗi sản xuất, từ đó cải thiện quy trình và đảm bảo rằng sản phẩm cuối cùng đáp ứng được yêu cầu của thị trường EU. EU đặc biệt chú trọng đến các yêu cầu về bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội. Các hệ thống số hóa giúp doanh nghiệp giám sát và báo cáo các chỉ số môi trường liên quan đến sản xuất, đồng thời chứng minh cam kết của doanh nghiệp đối với phát triển bền vững. Điều này giúp nâng cao uy tín của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế, đặc biệt là với các đối tác có yêu cầu cao về trách nhiệm xã hội như EU.
6. Nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng thương hiệu quốc tế
Sự minh bạch trong quản lý chuỗi cung ứng và khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng giúp các doanh nghiệp da giày Việt Nam nâng cao uy tín với đối tác EU. Khi khách hàng có thể kiểm tra và xác minh nguồn gốc sản phẩm, họ sẽ tin tưởng hơn vào chất lượng và tính bền vững của sản phẩm, giúp tạo dựng hình ảnh thương hiệu mạnh mẽ cho doanh nghiệp. Mặt khác, chuyển đổi số không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình, tiết kiệm chi phí mà còn giúp họ bắt kịp với xu hướng của ngành công nghiệp 4.0. Khả năng ứng dụng công nghệ số và quản lý dữ liệu thông minh sẽ giúp các doanh nghiệp da giày Việt Nam nổi bật trên thị trường quốc tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo ra lợi thế khác biệt khi cạnh tranh với các quốc gia xuất khẩu khác.
7. Vai trò của chính phủ
Chính phủ có thể cung cấp các khoản vay ưu đãi, chính sách thuế ưu đãi và các gói hỗ trợ tài chính để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ số. Những hỗ trợ này giúp giảm bớt gánh nặng chi phí ban đầu và tạo điều kiện cho doanh nghiệp mạnh dạn áp dụng chuyển đổi số vào sản xuất và xuất nhập khẩu. Chính phủ và các tổ chức có thể tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu, giúp đội ngũ nhân sự làm quen với các công nghệ mới như ERP, blockchain và IoT, từ đó nâng cao hiệu quả triển khai chuyển đổi số trong doanh nghiệp.
Chính phủ có thể hỗ trợ xây dựng hạ tầng công nghệ thông tin mạnh mẽ, đồng thời thiết lập các tiêu chuẩn an ninh mạng để bảo vệ dữ liệu và tăng cường tính bảo mật trong quá trình chuyển đổi số. Cơ sở hạ tầng và an ninh mạng vững chắc sẽ tạo nền tảng để doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số một cách an toàn và hiệu quả, từ đó tối ưu hóa chuỗi cung ứng và xuất nhập khẩu.
Kết luận
Hiệp định EVFTA mang lại nhiều cơ hội cho ngành da giày Việt Nam trong việc tối ưu hóa hoạt động xuất nhập khẩu thông qua chuyển đổi số. Từ ưu đãi thuế quan đến khả năng mở rộng thị trường, EVFTA khuyến khích các doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số để tối ưu hóa quy trình và nâng cao tính minh bạch, đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn của thị trường EU. Chuyển đổi số giúp các doanh nghiệp da giày Việt Nam tăng cường năng lực cạnh tranh, xây dựng uy tín quốc tế và hướng tới phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập toàn cầu./.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
-
Báo Công Thương (2024), Tận dụng EVFTA, xuất khẩu da giày tăng tốc vào EU. https://trungtamwto.vn/su-kien/27348-tan-dung-evfta-xuat-khau-da-giay-tang-toc-vao-eu;
-
Nguyễn Thị Quỳnh Hương (2022). EVFTA: Cơ hội và thách thức cho ngành da giày Việt Nam. https://sti.vista.gov.vn/tw/Lists/TaiLieuKHCN;
-
Nguyễn Đức Xuân Lâm và các tác giả (2024). Tác động của EVFTA đến xuất khẩu mặt hàng da giày Việt Nam sang thị trường EU. https://kinhtevadubao.vn/tac-dong-cua-evfta-den-xuat-khau-mat-hang-da-giay-viet-nam-sang-thi-truong-eu-28746.html;
-
Trung tâm WTO (2017). EVFTA - và ngành dệt may, giày dép Việt Nam. https://trungtamwto.vn/file/16493/EU42-Textiles%20and%20Footwear.pdf;
-
Minh Hải (2024). Hướng tới xây dựng chuỗi giá trị bền vững cho ngành da giày tận dụng hiệu quả FTA. Truy cập từ: https://moit.gov.vn/tin-tuc/thi-truong-nuoc-ngoai/huong-toi-xay-dung-chuoi-gia-tri-ben-vung-cho-nganh-da-giay-tan-dung-hieu-qua-fta.html